Қысқы шиналарды қалай таңдау керек: қауіпсіз жүруге арналған негізгі критерийлер

Неліктен суық мезгілде жазғы шиналарды қолдануға болмайды?

Жазғы және қысқы шиналардың басты айырмашылығы резеңке қоспасының құрамында. Жазғы шиналардың резеңке қоспасы жоғары температурада жұмыс істеуге арналған және ыстықта қаттылығын сақтайды. Ауа температурасы +7 °C-тан төмендегенде резеңке қатайып, иілгіштігін жоғалтады. Соның салдарынан жол төсемінің ұсақ кедір-бұдырларына бейімделуі нашарлап, протектордың жолмен жанасу ауданы азаяды.

Көптеген заманауи қысқы шиналарда төмен температурада да иілгіштігін сақтауға мүмкіндік беретін кремний диоксиді (силика) жоғары мөлшерде қосылған резеңке қоспасы қолданылады. Сондықтан қатты аязда барлық маусымға арналған шиналарды пайдалану белгілі бір ымыраны білдіреді: олар жазғы шиналарға қарағанда жұмсақ болғанымен, арнайы қысқы шиналардан айтарлықтай төмен нәтиже көрсетуі мүмкін.

Таңбалау: M+S және 3PMSF

Қысқы шиналардың бүйір бетінде екі негізгі белгі кездеседі. M+S (Mud and Snow, яғни «балшық пен қар») таңбасы протектор суретінің ерекшеліктеріне қарай беріледі және арнайы сынақтан өтуді талап етпейді. Бұл белгі шинаның балшықты және қарлы жолдарда пайдалануға арналғанын ғана көрсетеді.

3PMSF белгісі үш шыңы бар тау ішіндегі қар ұшқыны түрінде бейнеленеді. Ол БҰҰ ЕЭК-нің № 117 ережесіне сәйкес зертханалық сынақтардан кейін ғана қойылады. Сынақ кезінде шинаның қар үстіндегі жолмен ілінісуі эталондық шинамен салыстырылады, ал нәтиже белгіленген талаптардан жоғары болуы керек. Дәл осы 3PMSF белгісі шинаның қысқы пайдалануға арналған сынақтардан өткенін растайды.

Қолданыстағы нормативтік құжаттарда екі белгі де кездесуі мүмкін. Дегенмен қысқы шиналарды таңдағанда мамандар сынақ нәтижелерімен расталған 3PMSF таңбасына назар аударуды ұсынады.

Шегелі шиналар ма, әлде фрикциялық шиналар ма?

Қысқы шиналар пайдалану жағдайларына байланысты екі негізгі түрге бөлінеді.

Шегелі шиналар мұзда және тапталған қарда жақсырақ жол ұстайды. Сондықтан олар тасжолдарда және көктайғақ жиі болатын аймақтарда пайдалануға қолайлы.

Фрикциялық шиналар («липучка») жұмсақ резеңке қоспасы мен протектордағы көптеген жіңішке тіліктердің арқасында жолмен ілінісуді қамтамасыз етеді. Олар шуы аз әрі қала ішінде, тазартылған жолдарда жайлырақ. Алайда таза мұзда шегелі шиналардан төмен нәтиже көрсетуі мүмкін.

Ламельдер дегеніміз – протектордағы жіңішке тіліктер. Олар жолмен ілінісетін жиектердің санын көбейтіп, шинаның жол төсемімен жанасуын сақтауға көмектеседі. Бұл әсіресе қарлы және тайғақ жолдарда маңызды.

Барлық жағдайға бірдей сәйкес келетін әмбебап шешім жоқ. Тасжолдар мен мұзды жолдарда шегелі шиналар тиімдірек болса, қала ішінде, жолға арнайы реагенттер себілетін жағдайда фрикциялық шиналар қолайлы болуы мүмкін.

Жаңа шегелі шиналарға бастапқы бейімдеу кезеңі қажет. Алғашқы бірнеше жүз километрде жылдамдықты күрт арттырмай, кенет тежемей, бірқалыпты қозғалған жөн. Бұл шегелердің өз орындарына сенімді бекінуіне көмектеседі.

Протектор суреті, ені және профиль биіктігі

Қысқы шиналарда протектор суретінің екі негізгі түрі жиі кездеседі.

Бағытталған протектор (rotation көрсеткісімен белгіленеді) суды және еріген қарды тиімді шығаруға көмектеседі. Бірақ мұндай шиналарды көрсетілген айналу бағытына сәйкес орнату қажет.

Асимметриялы протектор әртүрлі міндет атқаратын аймақтарға бөлінеді. Сыртқы бөлігі бұрылыстарда тұрақтылықты қамтамасыз етуге, ал ішкі бөлігі ылғалды шығаруға көмектеседі. Мұндай шиналарды сыртқы және ішкі жақтарын ескере отырып орнату керек. Шинаның бүйіріндегі Outside жазуы оның сыртқа қарауы тиіс екенін көрсетеді.

Көбіне жеткілікті бағаланбайтын тағы бір параметр – шинаның ені. Қалың қарда жіңішке шина тиімдірек жұмыс істеуі мүмкін. Бірдей жүктеме кезінде ол жолмен жанасу аймағында меншікті қысымды арттырып, қардың тығыз қабатына жетуге көмектеседі. Ал жалпақ шина қалың әрі борпылдақ қарда тиімділігін тезірек жоғалтуы мүмкін.

Сондықтан қысқы маусымға кейде зауытта ұсынылған өлшемнен бір саты жіңішке, ал профилі биігірек шина таңдалады. Бірақ мұны тек автокөлік өндірушісі рұқсат еткен өлшемдердің ішінен таңдаған жағдайда ғана жасау керек.

Протектор тереңдігі және шинаның жасы

Қарлы немесе мұзды жолдарда пайдаланылатын қысқы шиналар үшін протектордың қалдық тереңдігі кемінде 4 мм болуы керек. Ал жазғы шиналармен жабдықталған жеңіл автомобильдер үшін бұл көрсеткіш 1,6 мм құрайды.

Протектордың қалдық тереңдігі азайған сайын шинаның қар мен лайсаңды шығару қабілеті төмендейді. Сондықтан рұқсат етілген ең төменгі шекке жетпей тұрып шиналарды ауыстырған жөн.

Тағы бір маңызды фактор – шинаның жасы. Уақыт өте келе резеңке қоспасы иілгіштігін біртіндеп жоғалтады. Сондықтан протектор тереңдігі жеткілікті болғанның өзінде, 5–6 жылдан асқан шиналарды әрі қарай пайдаланбас бұрын мұқият тексеру ұсынылады.

Шинаның шығарылған күнін бүйіріндегі DOT таңбасынан білуге болады. Соңғы төрт цифр өндірілген аптаны және жылды көрсетеді.

Шинаның өлшемі, индекстері және заң талаптары

Қысқы шиналар автомобильдің барлық төрт дөңгелегіне бірдей орнатылуы керек. Қазақстан Республикасының жол жүрісі қағидаларына сәйкес, бір оське өлшемі, конструкциясы және протектор суреті әртүрлі шиналарды, сондай-ақ шегелі және шегесіз шиналарды қатар орнатуға тыйым салынады. Заң талаптарын бұза отырып автомобильді пайдалану әкімшілік жауапкершілікке әкелуі мүмкін.

Шинаның өлшемі, жүк көтергіштік индексі және жылдамдық индексі автомобиль өндірушісінің ұсынымдарына сәйкес таңдалуы керек. Бұл мәліметтер көліктің пайдалану жөніндегі нұсқаулығында және есік ойығындағы ақпараттық тақтайшада көрсетіледі.

Жүк көтергіштік және жылдамдық индекстері өндіруші белгілеген мәндерден төмен болмауы керек. Әйтпесе, шина нақты автомобильдің салмағы мен қозғалыс сипаттамаларына сәйкес келмеуі мүмкін.

Мысалы, Soueast S06 немесе S09 сияқты кроссоверлер үшін зауыт ұсынған шиналардың өлшемдері, рұқсат етілген жүк көтергіштік және жылдамдық индекстері автомобильдің пайдалану жөніндегі нұсқаулығында көрсетілген. Қажетті есептеулерсіз бұл параметрлерден ауытқу ұсынылмайды, өйткені ол спидометр көрсеткіштері мен автомобильдің жолдағы жүріс сипатына әсер етуі мүмкін.

Шинаның бүйіріндегі бренд атауынан гөрі резеңке қоспасының құрамы, таңбалануы және өлшемі маңыздырақ. Дәл осы параметрлер көліктің тайғақ жолда өзін қалай ұстайтынын анықтайды.

Дереккөздер

• Pirelli – жазғы және қысқы шиналардың айырмашылығы

• De Facto заң фирмасы – автомобиль дөңгелектері мен шиналарына қойылатын талаптар (ҚР ЖЖҚ)

• Soueast Қазақстан – пайдалану жөніндегі нұсқаулықтар және сервистік қызмет